(VIDEO) Grom može da udari i do 50 puta na isto mjesto, ali prije toga nam priroda pošalje upozorenje

Foto: Unsplash

Prije udara groma, jedna svijetleća linija kreće mu u susret i to sa zemlje

Grom može i do 50 puta da udari na jedno mjesto, istom putanjom i to samo u djeliću sekunde. Ako preživimo ovaj udar, teško da ćemo osjetiti više od jednog udara i jednog bljeska – zbog naših ograničenih čula.

Ipak, kada posmatramo taj ples munja u daljini, možemo primjetiti da se one najprije lagano granaju, a da onaj najjači snop bljesne nekad i dva puta po potpuno istoj putanji. Oko 40 psoto gromova, zapravo, ima više udara, a najčešće dva do tri.

Putanja groma jasno je definisana zakonima prirode, ali potpuno nedokučiva za ljudski um. Ni fizika nam nije potpuno otkrila tajnu ove u isto vrijeme strašne i očaravajuće pojave, ali neki detalji svakako mogu da nam pomognu da racionalizujemo strah i da, možda, više uživamo u munjama kada ih posmatramo iz sigurne zone.

Svojim čulima možemo da osjetimo dolazak grmljavinskih oblaka, još prije nego što krene da “puca”.

Znak opasnosti koji vam se može ukazati na višim planinama je, na primjer, podizanje kose. Po pravilu, trebalo bi da čučnete, pokrijete uši rukama, što manje dodirujete tlo… Ali, ni ovo naelektrisanje nije znak da će grom da udari baš u vas.

Na većim visinama se na zašiljenim predmetima i na visokim objektima električno pražnjenje dešava i bez pojave munje. To je tzv. tačkasto pražnjenje i može da se vidi golim okom kao svjetlost, korona.

Ako, na primjer, letite avionom dok je napolju nevrijeme, nemojte da se uplašite ako ovu pojavu uočite na vrhu krila aviona. Može da se vidi, recimo, i na dalekovodima.

Može da bude i dramatičnije, pa da izgleda kao gomila malih udara groma koji “varniče” iz naelektrisanog predmeta, na primjer aviona. Za pilote, sasvim uobičajena pojava i često snimljena kamerama.

Od davnina je poznato da su se na jarbolima brodova u toku oluje stvarale takve svijetleće tačke i one su nazvane “vatrom svetog Elma”.

SVE POČINJE OD ISKRE

Fizika pražnjenje objašnjava ubrzanjem elektrona, koji se sudara sa neutralnim molekulom vazduha. Ako ima dovoljnu brzinu, odnosno kinetičku energiju, on će osloboditi elektron iz tog molekula i dalje će krenuti zajedno stvarajući lavinu.

Ono što ih ubrzava je jako električno polje u oluji.

Vatra svetog Elma, ili tačkasto naelektrisanje dešava se i u kapljicama kiše u vazduhu i to može da izazove lavinu, koja je tek zametak nekog potencijalnog udara groma na zemlji.

Da bi se formirao grom, prvo mora da nastane stručno rečeno “pilot strimer”, a to je prvi preobražaj tačkastog pražnjenja u ozbiljniji snop. Pilot strimer slabo je osvijetljen, ali stvara toplotu, koja dalje oslobađa put elektronima i formira se kanal u kojem nastaje “lider”.

Lider je već ozbiljan napredak ka gromu. Dug je od 5 do 50 metara. Kada se stvori lider, grom na trenutak utihne.

Naleketrisanje se skuplja i sa vrha lidera stvara se novi skok.

Običan “lider” postaje “skokoviti lider” i to je već nešto što možemo da prepoznamo na nebu – munja koja se grana tražeći put sa mini pauzama.

Kada se “skokoviti lider” približi zemlji, stvaraju se uslovi za prasak i to tako što ulogu igra i, da tako kažemo, “druga strana”, odnosno zemlja.

Tada strimer kreće i sa zemlje i, ako se “dodirne” sa liderom, nastaje čuveni prasak pražen jakom svijetlošću, ogromnom temperaturom i razarajućom moći. To je “glavni udar” groma.

To, praktično znači, da možete vidjeti kako iz zemlje “izranja” grom, ali bez dramatičnog efekta pucanja, ako se strimer sa zemlje i “lider” sa neba nisu spojili.

GROM MOŽE DA UDARA I “NA GORE”

Sa nekog zašiljenog vrha na zemlji taj strimer može da ide i preko metra uvis, pa čak i da postane “uzlazni lider” i tada se stiče utisak da grom “udara” od zemlje naviše.

U suštini uzlazni i silazni lideri mogu da se spoje u “povezani lider”.

To se, uistinu, rijetko viđa i kada dođe do “uzlaznog lidera” to obično bude sa visokih objekata.

POSLE GLAVNOG UDARA – SERIJA PONAVLJANJA

Kao što je već rečeno, u oko 40 posto slučaja udar groma se ponavlja istom putanjom, istim jonizovaim kanalom. Obično su u pitanju dva ili tri udara, ali može ih biti i više, do 50.

Prvi udar je najjači. Svjetlost nastaje zbog ogromne temperature vazduha, a zvuk jer se jonizujući kanal u trenutku udara naglo širi.

I nakon glavnog pražnjenja još nekoliko desetina ili stotina milisekundi može da se javi struja od 100 do 200 ampera koja bi sama po sebi i bez “glavnog udara” izuzetno jaka.

ČOVEK KAO UKROTITELJ GROMOVA

Upoznajući prirodu groma, ljudi su razvijali i metode zaštite. Prva vrsta gromobrana bili su tzv. “Frenklinovi štapovi”, koji nadvisuju objekat i struju groma odvode u zemlju.

Oni se i dalje koriste, ali su znatno češći gromobrani koji prave faradejev kavez oko objekta – to su trake koje se postavljaju na krov, sa isturenim dijelovima, i potom se spuštaju do zemlje.

Nema potpune zaštite, ali vjerovatnoća da grom udari u tako pripremljenu “zamku” je mnogo veća nego da je promaši i ošteti krov objekta.

Vremenom su ljudi shvatli da mogu da se malo više poigraju sa prirodom, pa da naprave “mamac” odnosno da gromobran ne bude samo mjesto udara, već i izvor koji će da jonizuje vazduh i tako pravi put u vazduhu za eventualni udar groma.

To su najprije bili radioaktivni gromobrani, koji su sada zabranjeni, pa se koriste elektronske varijante tzv. gromobrana sa ranim startovanjem.

Važna je i unutrašnja gromobranska zaštita, jer se uslijed jakog udara groma može indukovati struja u okolini ili se, pak, preko električnih instalacija u kući udar prenijeti i na uređaje.

Ako želite da budete sigurni da će vas gromobran zaštititi, potrebno je da jednom godišnje provjerite i njegovo uzemljenje, prenosi Telegraf.rs

Ostavite svoj komentar