Boravak u svemiru ostavlja dubok trag na ljudsko tijelo, a jedan od najupečatljivijih efekata odnosi se na kičmu astronauta. Prema istraživanju objavljenom 2010. godine u časopisu Aviation, Space, and Environmental Medicine, astronauti imaju oko 4,3 puta veći rizik od diskus hernije u odnosu na osobe koje nikada nisu letjele u svemir.
Analiza je obuhvatila 321 američkog astronauta i 983 osobe iz kontrolne grupe, u sklopu NASA-ine dugoročne studije zdravlja. Posebno upečatljiva razlika zabilježena je u vratnom dijelu kičme, gdje je kod astronauta evidentirano 18 od ukupno 44 slučaja hernije, dok je kod kontrolne grupe zabilježeno svega tri od 35 slučajeva.
Kičma se u bestežinskom stanju izdužuje
Naučnici objašnjavaju da se u uslovima bestežinskog stanja kičma oslobađa pritiska kojem je inače izložena na Zemlji, pa dolazi do njenog izduženja. NASA navodi da astronauti u svemiru mogu „narasti“ i do tri posto, dok Evropska svemirska agencija (ESA) ističe da povećanje visine može dosegnuti i sedam centimetara.
U istraživanju sprovedenom na Kalifornijskom univerzitetu u San Diegu, kod šestero NASA-inih astronauta koji su proveli između četiri i sedam mjeseci na Međunarodnoj svemirskoj stanici, zabilježen je prosječan rast od oko pet centimetara. Iako se ta visina nakon povratka na Zemlju brzo gubi, mišići i kičma ostaju oslabljeni.
Mišići gube i do petinu snage
Dodatno istraživanje, objavljeno 2016. godine u časopisu Spine, pokazalo je da se funkcionalni presjek mišića uz kičmu smanjuje u prosjeku za 19 posto nakon povratka iz svemira. Udio čistog mišićnog tkiva pao je sa 86 na 72 posto, dok je ostatak zamijenjen masnim tkivom.
Više od polovine ispitanih astronauta prijavilo je bolove u kičmi nakon leta. Naučnici su zbog toga predložili uvođenje vježbi za jačanje mišića trupa, kao i prakticiranje joge u sklopu pripreme i oporavka astronauta.
„Hodanje prvih nekoliko dana pomalo boli, tabani i donji dio leđa“, izjavio je astronaut Frank Rubio nakon povratka sa svemirske misije koja je trajala 371 dan.
Gubitak koštane gustine i rizici budućih misija
Osim mišića, ozbiljno su pogođene i kosti. Prema podacima NASA-e, kosti koje na Zemlji nose najveće opterećenje, poput kičme i kukova, tokom misija koje traju od četiri do šest mjeseci gube između jedan i 1,5 posto gustine mjesečno.
Istraživanje objavljeno 2022. godine u časopisu Scientific Reports, koje je pratilo 17 astronauta tokom godinu dana nakon povratka, pokazalo je da devetero od njih nije u potpunosti povratilo gustinu kostiju u predjelu potkoljenice. Kod astronauta koji su u svemiru proveli duže od šest mjeseci, čvrstoća kostiju bila je smanjena za medijan od 3,9 posto, što naučnici porede sa efektima decenije starenja na Zemlji.
Kako bi se ublažile posljedice dugotrajnog boravka u svemiru, ESA je u saradnji s King's Collegeom u Londonu, University Collegeom London i MIT-om razvila takozvani SkinSuit, pripijeno odijelo koje tijelu simulira gravitacijsko opterećenje slično onom na Zemlji. Prvi ga je u svemiru nosio danski astronaut Andreas Mogensen.
Sa planiranim dugim misijama, poput putovanja na Mars, naučnici upozoravaju da bi izloženost bestežinskom stanju mogla trajati znatno duže nego na Međunarodnoj svemirskoj stanici, zbog čega NASA ističe potrebu za dodatnim istraživanjima o dugoročnim efektima na kosti i kičmu astronauta.
