U indijskoj državi Rajasthan nalazi se građevina koja izgleda više kao optička iluzija nego kao izvor vode. Chand Baori nije običan bunar u koji se spušta kanta, već monumentalna konstrukcija duboka oko dvadeset metara, sa trinaest nivoa i približno 3.500 stepenica koje se sa tri strane spuštaju do vode na dnu. Sagrađen je prije više od hiljadu godina, u regiji gdje ljetne temperature redovno prelaze četrdeset stepeni.
Zašto je bunar imao stepenice umjesto kante
Da bi se razumjela svrha ove građevine, potrebno je poznavati klimu kraja u kojem se nalazi. Rajasthan je najsušnija indijska država, na čijoj teritoriji se prostire i Tarska pustinja. Kiša pada uglavnom tokom monsunskog perioda, dok je ostatak godine izrazito suh, što znači da nivo podzemne vode konstantno opada mjesecima nakon monsuna.
Obični bunar u takvim uslovima brzo postaje neupotrebljiv, jer uže i kanta jednostavno ne mogu doseći vodu kada nivo značajno padne. Rješenje je bilo jednostavno, ali genijalno: umjesto da se voda podiže do ljudi, ljudi su silazili do vode. Stepenice organizovane u nizove omogućavale su pristup vodi bez obzira na to koliko je nivo bio nizak.
- Tri strane građevine prekrivene su stepenicama
- Četvrta strana ima zid sa galerijama i natkrivenim prostorijama
- Sistem funkcioniše jednako efikasno u svim godišnjim dobima
Mjesto okupljanja i hlađenja od vrućine
Osim praktične funkcije snabdijevanja vodom, bunar je imao i drugu, jednako važnu ulogu. Na dnu građevine zrak je za pet do šest stepeni hladniji nego na površini, što je Chand Baori činilo prirodnim mjestom okupljanja tokom najtoplijih mjeseci.
Stanovnici su se spuštali dolje da se sklone od vrućine, razgovaraju i odmore, dok je posebni natkriveni dio sa galerijama bio rezerviran za vladara i njegovu porodicu.
Zbog ove dvostruke namjene, bunar nije bio samo tehnička građevina za skladištenje vode, već je predstavljao centralno mjesto zajednice tokom ljetnih mjeseci.
Geometrija inspirisana Escherovim crtežima
Ono što posjetioce najviše fascinira je izgled bunara. Stepenice su poredane u dijagonalne nizove koji se ukrštaju, stvarajući optički efekat piramide okrenute naopako, ukopane u zemlju. Zbog ovakvog uzorka koji se ponavlja na svakom nivou, građevina se često poredi sa radovima holandskog umjetnika Mauritsa Cornelisa Eschera, poznatog po crtežima nemogućih stepeništa.
Historija nastanka bunara nije potpuno razjašnjena. Pripisuje se vladaru po imenu Chanda iz dinastije Nikumbha, po kojem je i dobio ime, ali ne postoje pisani zapisi iz tog perioda. Na osnovu poređenja sa okolnim hramovima, arheolozi procjenjuju da je nastao u osmom ili devetom vijeku, što ga čini starijim od svih danas postojećih evropskih katedrala.
Zbog svog neobičnog izgleda, Chand Baori je privukao i pažnju filmske industrije. Snimana je u više indijskih produkcija, a najpoznatija scena snimljena je za treći dio Nolanovog serijala o Batmanu, gdje je predstavljala jamu iz koje se glavni lik pokušava izvući.
Danas je bunar zaštićen i pod nadzorom indijske arheološke službe. Voda se u njemu i dalje skuplja tokom monsuna, ali silazak posjetiocima nije dozvoljen zbog uskih stepenica bez ograde. U Rajasthanu postoje stotine sličnih građevina, no mnoge su zapuštene ili zatrpane, dok se Chand Baori smatra najbolje sačuvanim primjerom ove drevne arhitekture.
