Pripreme za primjenu izmjena Zakona o pravima razvojačenih branitelja i članova njihovih obitelji, na osnovu kojih bi od januara naredne godine trebala početi isplata braniteljskog dodatka, otvorile su pitanje o tačnom datumu početka agresije na Bosnu i Hercegovinu, odnosno organiziranog otpora toj agresiji.
Analiza zakonskog teksta pokazala je da nove izmjene kao preduvjet za ostvarivanje prava na braniteljski dodatak navode da pravo može ostvariti razvojačeni branitelj, pripadnik Oružanih snaga, koji je učestvovao u odbrani BiH od 8. aprila 1992. godine do 23. decembra 1995. godine, u trajanju od najmanje jedne godine.
Period otpora iz septembra 1991. nestao iz teksta
Na prvi pogled, ovakva formulacija ne djeluje spornom. Međutim, poređenjem sa ranijim zakonskim rješenjem postaje jasno da je iz preduvjeta za pravo na dodatak izbačen period organiziranja otpora, odnosno vrijeme od 18. septembra 1991. godine, kada su, usljed kolapsa centralnih institucija tadašnje SR BiH, građani počeli organizirati zaštitu svojih porodica, susjeda i mjesta stanovanja nasuprot agresivnim namjerama tadašnje JNA.
Iz novih izmjena proizlazi da je agresija zvanično počela tek u aprilu 1992. godine, čime se u potpunosti zanemaruje činjenica da je otvorena oružana agresija na BiH započela već početkom oktobra 1991. godine.
Napad na Ravno i prvi ratni zločin u BiH
Prva faza agresije kulminirala je početkom novembra 1991. godine prvim ratnim zločinom počinjenim u Bosni i Hercegovini, nad civilima starije životne dobi iz zaseoka Kijev Dol u blizini sela Ravno. Jedinice JNA, zajedno sa srpsko-crnogorskim rezervistima, tom prilikom ubile su osam starijih osoba u dobi od 60 do 85 godina, od kojih je sedam bilo žena.
Osim zločina u Ravnom, širom Bosne i Hercegovine od septembra pa sve do početka aprila zabilježeni su brojni slučajevi u kojima su rezervisti i pripadnici JNA djelovali protiv života, zdravlja i imovine stanovnika BiH. Upravo u tom periodu, najveći broj Hrvata, a dijelom i Bošnjaka, pokrenuo je aktivnosti usmjerene na odbranu svojih domova, a posredno i cijele države.
Zakon o pravima branitelja i članova njihovih obitelji eksplicitno navodi da se braniteljima smatraju pripadnici Hrvatskog vijeća odbrane, Armije Republike BiH i policije, koji su učestvovali u odbrani suvereniteta i cjelovitosti BiH od 18. septembra 1991. do 23. decembra 1996. godine.
Definicije organizatora otpora i veterana
Postojeći zakon posebno definira i pojam organizatora otpora, odnosno osobe koja je organizirala i rukovodila pripremama za odbranu Bosne i Hercegovine najmanje 100 dana, u periodu od 18. septembra 1991. do 9. aprila 1992. godine, uz uslov da je bila pripadnik Oružanih snaga ili institucija vezanih za odbranu BiH najmanje dvije godine. Status ovih osoba potvrđuje Federalno ministarstvo za pitanja branitelja i invalida odbrambeno-oslobodilačkog rata.
Zakon također definira i pojam veterana, odnosno osoba koje su stupile u sastav oružanih jedinica u periodu od 18. septembra 1991. do 31. decembra 1992. godine i u njima ostale neprekidno do 23. decembra 1995. godine, ili su ranije razvojačene.
Pitanje tačnog datuma početka agresije na BiH time ponovo dobija na značaju, s obzirom na to da direktno utječe na status i prava stotina hiljada branitelja koji su se u odbranu uključili prije zvaničnog datuma navedenog u izmjenama zakona.
