Tardigrad, poznat i kao vodeni medvjedić, jedna je od najotpornijih životinja na planeti. Riječ je o sićušnom biću, obično manjem od jednog milimetra, koje pod mikroskopom podsjeća na zdepasto stvorenje s osam nogu i pandžicama. Naziv je dobio upravo zbog izgleda i specifičnog načina kretanja.
Ova životinja živi u mahovini, lišajevima i vlažnim staništima na gotovo svim dijelovima svijeta. Iako je neupadljiva i teško vidljiva golim okom, nauka je posljednjih decenija pokazala da tardigrad ima nevjerovatnu sposobnost preživljavanja ekstremnih uslova koji bi bili smrtonosni za gotovo svako drugo živo biće.
Tajna preživljavanja: kriptobioza
Ključ otpornosti tardigrada leži u njegovoj sposobnosti da se potpuno isuši. Kada nestane vode, on izbaci gotovo svu tekućinu iz tijela i uđe u stanje mirovanja poznato kao kriptobioza. U tom stanju može ostati godinama, a prema nekim podacima i cijelu deceniju.
Čim dođe u kontakt s vodom, tardigrad se vraća u aktivno stanje za samo nekoliko minuta i nastavlja normalno funkcionisati, kao da se ništa nije desilo.
Kakve ekstreme podnosi
U isušenom stanju, tardigrad izdržava uslove koji nadilaze granice ljudske zamisli. Neke od činjenica koje ilustruju njegovu otpornost su:
- Podnosi temperature od oko minus 272 stepena, blizu apsolutne nule, ali i preko 150 stepeni Celzijusa
- Izdržava pritisak višestruko veći od onog na dnu najdublje okeanske brazde
- Otporan je na doze zračenja koje bi čovjeka ubile hiljadu puta
- Preživio je vakuum otvorenog svemira
Godine 2007. naučnici su, u okviru misije Evropske svemirske agencije, poslali oko 3.000 tardigrada u orbitu. Životinje su bile izložene otvorenom svemiru, dakle vakuumu i kosmičkom zračenju, tokom deset dana. Nakon povratka na Zemlju i vraćanja vode, većina onih koji su bili zaštićeni od najjačeg UV zračenja je oživjela, a dio se uspješno i razmnožavao. Bio je to prvi zabilježeni slučaj da je neka životinja preživjela direktnu izloženost otvorenom svemiru.
Zašto je tardigrad važan za nauku
Zaštitni mehanizmi tardigrada danas su predmet intenzivnog naučnog istraživanja. Naučnici proučavaju njegove sposobnosti kako bi pronašli način da lijekovi budu čuvani bez potrebe za hlađenjem, te kako bi ćelije bile bolje zaštićene od zračenja.
Postoji posebna bjelančevina koja štiti DNK tardigrada od oštećenja, a istraživači ispituju mogućnost njenog ugrađivanja u druge tipove ćelija.
Tardigrad je preživio svih pet velikih masovnih izumiranja u historiji planete, otkako se pojavio prije oko pola milijarde godina. Njegova strategija, koja se sastoji u tome da se u nepovoljnim uslovima jednostavno isuši i sačeka bolje vrijeme, čini ga jednim od najotpornijih organizama koji su ikada postojali na Zemlji.
