Ugledni britanski magazin The Economist objavio je analizu pod naslovom "Zašto se BiH nije raspala", u kojoj se razmatra kako je Bosna i Hercegovina, uprkos dubokim nacionalnim podjelama i nestabilnoj političkoj strukturi, uspjela ostati jedinstvena država decenijama nakon rata.
Autori teksta podsjećaju da su regionalna pitanja, od Španije preko Ukrajine do Škotske i sjeverne Italije, ozbiljno ugrozila teritorijalni integritet više evropskih zemalja. Slična očekivanja, kako navode, godinama su postojala i za Bosnu.
Godinama nakon što je završio svoj mandat kao visoki predstavnik za Bosnu u periodu između 2002. i 2006. godine, Paddy Ashdown je govorio o svojim strahovima da se zemlja kreće ka razdvajanju. Ali to se nije dogodilo.
Etničke podjele i naslijeđe rata
U tekstu se podsjeća da je rat suprotstavio tri glavne etničke zajednice, Srbe, Hrvate i Bošnjake, nakon raspada Jugoslavije, dok su Srbija i Hrvatska pokušavale uključiti Bosnu u svoje planove stvaranja Velike Srbije i Velike Hrvatske. Magazin navodi da zajednice danas žive odvojenije nego prije rata, ali da na individualnom nivou ljudi i dalje funkcionišu zajedno.
Dejtonski mirovni sporazum, kojim je okončan rat, uspostavio je složenu državnu strukturu. Nacionalno Predsjedništvo BiH podijeljeno je između tri konstitutivna naroda, a mjesto predsjedavajućeg rotira se svakih osam mjeseci. Državu čine dva entiteta, Republika Srpska i Federacija BiH, koja se dodatno dijeli na deset kantona, uz poseban status Brčko distrikta.
- Republika Srpska, dominantno srpski entitet sa vlastitom vladom i predsjednikom
- Federacija BiH, u kojoj dominiraju Bošnjaci i Hrvati, podijeljena na deset kantona
- Brčko distrikt kao poseban administrativni oblik
The Economist ističe da kritičari ovakav sistem smatraju besmislenim, ali podsjeća da slične administrativne komplikacije postoje i u drugim evropskim državama. Kao primjer se navodi Ujedinjeno Kraljevstvo, koje ima četiri entiteta, tri regionalna parlamenta i šefa države koji mora biti član Crkve Engleske, kao i Švicarska, gdje stvarna moć takođe leži u kantonima, a ne na nacionalnom nivou.
Strah od nasilja kao pomirljivi faktor
Magazin navodi da je bosanski sistem vlasti, iako neefikasan, zasnovan na konsenzusu, što djeluje kao stabilizirajući faktor. Posebno se ističe da predsjednik Republike Srpske godinama prijeti održavanjem nezakonitog referenduma o nezavisnosti, ali da do sada nikada nije otišao do kraja s tom prijetnjom.
Iako upravljanje u Bosni može biti nefunkcionalno, strah od povratka nasilju ima pomirljiv efekat.
Kao ilustraciju fleksibilnosti bosanskih političara, tekst navodi da vlada Republike Srpske u svom sastavu ima i Bošnjake i Hrvate, uprkos tome što sarađuje sa srpskom nacionalističkom strankom čiji je lider zagovornik referenduma o nezavisnosti. Autori naglašavaju da Bosanci, za razliku od, primjerice, Sjeverne Irske koja od januara nema formiranu vladu, uglavnom uspijevaju prevazići razlike i formirati vlasti na svim nivoima.
Kritika spoljnih uslova i evropskih integracija
Gerald Knaus, šef Inicijative za evropsku stabilnost (ESI) sa sjedištem u Berlinu, u tekstu odbacuje stereotip da je Bosna "jedinstveno nefunkcionalna" država. On smatra da dio krivice za takvu percepciju snose i međunarodni akteri, uključujući Evropsku uniju, kojoj je Bosna podnijela kandidaturu za članstvo.
Prema njegovim riječima, uslovi koje postavljaju strani akteri, poput zahtjeva za ustavnom reformom, često su neostvarivi u datim okolnostima, a njihovo neispunjenje se potom tumači kao dokaz bosanske nefunkcionalnosti, čime se zemlja dodatno udaljava od evropskih integracija.
Jeste, začarani krug.
Ovakav ciklus, kako zaključuje Knaus, otežava napredak Bosne i Hercegovine na evropskom putu, iako sama činjenica da država opstaje uprkos svim izazovima govori o otpornosti njenog sistema i građana.
